Sera etkisi ve asit yağmuru nedir ?

Murat

New member
SERA ETKİSİ VE ASİT YAĞMURU: DÜNYA BİZE MESAJ MI VERİYOR, YOKSA BİZ Mİ ONU DİNLEMİYORUZ?

Giriş: Dünya'nın ateşi mi çıktı, yoksa gökyüzü bize trip mi atıyor?

Geçen gün hava durumuna bakmak için pencereye yöneldim. Sabah güneş açmış, öğlen yaz gelmiş gibi olmuş, akşam da sanki kutuplardan özel kurye ile soğuk hava siparişi verilmiş! İnsan ister istemez düşünüyor: Bizim mevsimlerin ayarlarıyla kim oynuyor? Dünya'nın kumandası mı bozuldu, yoksa atmosfer artık bizim yaptıklarımızdan dolayı isyan bayrağını mı çekti?

Bir de işin içine asit yağmurları giriyor. Eskiden yağmur yağınca insanlar balkondaki çiçeklerini sulamaya koşardı. Şimdi ise bazı yerlerde yağmurun içeriğinde neler bulunduğunu, havanın ne kadar kirli olduğunu ve doğanın bu yükü ne kadar taşıyabildiğini de düşünmek gerekiyor. Yağmur bulutları gökyüzünde toplanıyor, biz şemsiyeleri hazırlıyoruz; ama atmosferde görünmeyen başka bir hikâye daha yaşanıyor.

Sera etkisi ve asit yağmuru, çevre konusunda en çok duyduğumuz iki kavram arasında. İsimleri benzer biçimde ürkütücü olsa da aslında farklı süreçleri anlatıyorlar. Biri Dünya'nın ısı dengesini etkiliyor, diğeri ise hava kirliliğiyle bağlantılı olarak toprağa, sulara, ormanlara ve yapılara zarar verebiliyor.

Peki, bu iki çevre sorunu nasıl ortaya çıkıyor? Günlük hayatımızla ne kadar ilgililer? Daha önemlisi, bireysel alışkanlıklarımızdan sanayi politikalarına kadar uzanan bu büyük meselede neleri değiştirebiliriz? Gelin, konuyu biraz bilimle, biraz mizahla ve bolca sağduyuyla ele alalım.

1. Sera Etkisi Nedir? Dünya'nın Doğal Isıtma Sistemi

Sera etkisini anlamak için önce basit bir örnek düşünelim: Soğuk bir günde güneş alan bir otomobilin içine oturduğunuzu hayal edin. Dışarısı serin olmasına rağmen aracın içi bir süre sonra ısınabilir. Dünya'nın atmosferindeki enerji alışverişi bundan daha karmaşık olsa da benzetme, ısının neden birikebildiğini anlamamıza yardımcı olur.

Güneş, Dünya'ya enerji gönderir. Bu enerjinin bir bölümü yeryüzünden yansır, bir bölümü ise kara, deniz ve atmosfer tarafından emilir. Isınan Dünya, enerjiyi kızılötesi ışınım biçiminde uzaya geri yayar. Atmosferde bulunan karbondioksit, metan, su buharı ve diazot monoksit gibi sera gazları, bu ışınımın bir kısmını soğurup farklı yönlere yeniden yayar. Böylece enerjinin bir bölümü atmosfer ve yeryüzü sisteminde daha uzun süre kalır.

İşte bu doğal sürece sera etkisi denir.

Aslında sera etkisi olmasaydı Dünya bugünkü ortalama sıcaklığından çok daha soğuk olurdu. Yani sorun, sera etkisinin varlığı değil; insan faaliyetleri sonucunda güçlenmesi ve iklim sisteminin enerji dengesini değiştirmesidir.

Kömür, petrol ve doğal gaz gibi fosil yakıtların yakılması atmosfere büyük miktarda karbondioksit salar. Ormansızlaşma, tarım faaliyetleri, hayvancılık ve bazı endüstriyel süreçler de sera gazı birikimini artırır. Bu gazların atmosferdeki yoğunluğu yükseldikçe Dünya'nın uzaya enerji verme dengesi değişir ve gezegenin ortalama sıcaklığı yükselir.

Kısacası Dünya'nın doğal ısıtma sistemi gerekli; fakat termostatı sürekli yukarı çevirmek pek akıllıca değil!

sunlightinfraredreturned infraredatmosphereEarth

At level 55, 40% of the modeled outgoing infrared returns toward Earth

Greenhouse gas level

Greenhouse gas level

Relative greenhouse gas level changes how much outgoing infrared radiation is re-emitted back toward the surface, while incoming sunlight continues to pass through the atmosphere.

Geri bildirim ver

2. Küresel Isınma ve İklim Değişikliği Aynı Şey mi?

Bu iki kavram günlük konuşmalarda çoğu zaman birbirinin yerine kullanılıyor. Ancak aralarında önemli bir fark var.

Küresel ısınma, Dünya'nın uzun dönemli ortalama yüzey sıcaklığının yükselmesini ifade eder. İklim değişikliği ise sıcaklık artışının yanı sıra yağış düzenlerindeki değişimleri, buzulların erimesini, deniz seviyesinin yükselmesini, aşırı sıcakların sıklığını ve başka uzun vadeli iklim değişimlerini de kapsar.

Örneğin bir şehirde kışın birkaç gün yoğun kar yağması, küresel ısınmanın yaşanmadığını göstermez. Hava durumu kısa vadeli koşulları, iklim ise uzun yıllar boyunca gözlenen genel örüntüleri anlatır.

Bir gün kalın montla dışarı çıkıp ertesi gün tişört giymek zorunda kalmamız da tek başına iklim değişikliğinin kanıtı değildir. Fakat dünya genelindeki sıcaklık kayıtları, buzulların durumu, deniz seviyeleri ve uzun dönemli gözlemler birlikte değerlendirildiğinde iklim sistemindeki değişim açıkça görülür.

Burada önemli bir ayrıntı var: Sera gazlarının artışı, her yerde ve her gün aynı hava olayının yaşanacağı anlamına gelmez. İklim değişikliği bazı aşırı hava olaylarının olasılığını veya şiddetini artırabilir; ancak belirli bir olayın nedenlerini değerlendirmek için bilimsel analiz gerekir.

Peki, bunun bize ne faydası var? Çünkü çevre sorunlarını doğru anlamadan doğru çözüm geliştiremeyiz. Birkaç günlük hava değişimine bakarak karar vermek yerine uzun vadeli verilere ve bilimsel araştırmalara güvenmek gerekir.

3. Sera Etkisi Günlük Hayatımızı Nasıl Etkiliyor?

İklim değişikliği, yalnızca kutuplardaki buzulların erimesinden veya belgesellerde gördüğümüz hayvanların yaşam alanlarının daralmasından ibaret değil. Etkileri evlerimize, sofralarımıza, iş yerlerimize ve şehirlerimize kadar uzanıyor.

Örneğin aşırı sıcaklar, özellikle yaşlılar, küçük çocuklar ve açık havada çalışan kişiler için ciddi sağlık riskleri oluşturabilir. Uzun süreli kuraklık tarımsal üretimi zorlaştırabilir. Şiddetli yağışlar ise altyapısı yetersiz şehirlerde su baskınlarına neden olabilir.

Tarım konusunu ele alalım. Bir çiftçi aylar boyunca emek veriyor, toprağı hazırlıyor, sulama yapıyor ve ürününü büyütüyor. Tam hasat zamanı aşırı sıcaklar veya beklenmedik yağışlar ortaya çıktığında bütün planı değişebiliyor. Bunun sonucu yalnızca çiftçinin gelirinde yaşanan kayıp değil; gıda fiyatlarından tüketicilerin bütçesine kadar uzanan bir zincir olabiliyor.

Şehirlerde de benzer bir durum yaşanıyor. Beton ve asfaltın yoğun olduğu bölgeler, çevredeki kırsal alanlara göre daha fazla ısı biriktirebilir. Bu durum, özellikle geceleri serinlemenin zorlaşmasına neden olan kentsel ısı adası etkisini güçlendirir.

Çözüm yalnızca herkese birer vantilatör dağıtmak olsaydı mesele kolaydı. Ancak enerji verimliliği, yeşil alanların artırılması, toplu taşımanın geliştirilmesi, temiz enerjiye geçiş ve şehirlerin aşırı sıcaklara hazırlanması gibi daha kapsamlı adımlara ihtiyacımız var.

Burada kendimize şu soruyu sorabiliriz: Yaz aylarında yaşadığımız sıcaklık sorununu yalnızca kişisel konforumuz açısından mı değerlendiriyoruz, yoksa sokakta çalışan bir kuryenin, tarlada çalışan bir işçinin ve evini serinletmekte zorlanan bir ailenin durumunu da düşünüyor muyuz?

Çevre meselesi tam da bu noktada toplumsal bir meseleye dönüşüyor.

4. Asit Yağmuru Nedir? Gökyüzünden Gelen Kimyasal Misafir

Gelelim ikinci konuğumuza: Asit yağmuruna.

Normal yağmur suyu da tamamen nötr değildir. Atmosferdeki karbondioksitin bir kısmı suyla etkileşerek zayıf bir asit olan karbonik asidi oluşturabilir. Bu nedenle doğal yağmur suyu genellikle hafif asidik özellik gösterir.

Ancak asit yağmuru denildiğinde bundan daha farklı ve daha ciddi bir durumdan söz ediyoruz.

Asit yağmuru, atmosferdeki belirli kirleticilerin kimyasal tepkimeler sonucunda asidik bileşiklere dönüşmesi ve bunların yağmur, kar, sis veya başka birikim biçimiyle yeryüzüne ulaşmasıdır.

Bu sürecin başlıca sorumluları kükürt dioksit (SO₂) ve azot oksitlerdir (NOₓ). Kömür ve petrol gibi yakıtların yakılması, bazı sanayi faaliyetleri ve motorlu taşıtların oluşturduğu emisyonlar bu maddelerin atmosfere salınmasına katkıda bulunabilir.

Atmosfere karışan kükürt dioksit ve azot oksitler, havadaki su, oksijen ve diğer kimyasal bileşenlerle tepkimeye girerek başta sülfürik asit ve nitrik asit olmak üzere asidik bileşikler oluşturabilir. Bu maddeler daha sonra yağışla veya kuru birikim yoluyla toprağa, suya, bitkilere ve yapılara ulaşabilir.

Yani bulutların içine küçük birer kimya laboratuvarı kurulmuş gibi düşünebilirsiniz. Fakat laboratuvarın güvenlik sorumlusu da deneyleri yöneten kişi de biz olduğumuz için sonuçlarına karşı kayıtsız kalamayız.

Bir başka önemli ayrıntı da şudur: Asit yağmuru yalnızca sanayi bacalarının bulunduğu bölgelere zarar vermez. Atmosferik taşınım nedeniyle kirleticiler kaynaklarından uzaktaki alanlara ulaşabilir. Bu yüzden bir yerde oluşan hava kirliliği, başka bir yerdeki ormanın veya gölün çevresel koşullarını etkileyebilir.

5. Asit Yağmurlarının Doğaya ve İnsanlara Zararları

Asit yağmurlarının etkilerini anlamak için bir orman, bir göl ve tarihi bir yapı üzerinden ilerleyelim.

Önce ormana bakalım. Toprak, bitkilerin yalnızca üzerinde durduğu bir zemin değildir. Aynı zamanda suyun ve besin maddelerinin depolandığı, canlıların etkileşim içinde bulunduğu karmaşık bir ekosistemdir.

Asidik birikim, toprağın kimyasını değiştirebilir ve bitkilerin ihtiyaç duyduğu kalsiyum ile magnezyum gibi bazı besin maddelerinin azalmasına katkıda bulunabilir. Bazı koşullarda alüminyum gibi elementlerin çözünürlüğü artarak bitki köklerine zarar verebilir. Böylece ağaçların büyümesi zorlaşabilir ve ormanların çevresel streslere karşı dayanıklılığı düşebilir.
 
Üst